Annemarie van Haaren van de Nederlandse Obesitas Vereniging kent de schokkende cijfers. “Veertig procent van de Nederlanders heeft overgewicht. Mensen realiseren zich dit vaak niet eens, ze controleren zelden of nooit hun Body Mass Index. Deze BMI is een tabel voor het bepalen van gewicht gerelateerde gezondheidsrisico’s en gaat uit van de relatie tussen lengte en gewicht.

Ongemerkt
Van Haaren: “Als de energie-inname en het energieverbruik langdurig uit balans zijn, slaat het lichaam het teveel op als vet. Veel buikvet (appelmodel) geeft meer gezondheidsrisico’s dan vet op heupen, billen en bovenbenen (peermodel). Maar het is echt niet zo dat je een gezonde leefstijl aan iemands buitenkant kunt aflezen. Er zijn slanke mensen die héél ongezond leven en dikke mensen met een gezonde leefstijl. Soms gaat de toename van gewicht heel snel, bijvoorbeeld door verdriet, boosheid of een depressie, maar vaker gaat het bijna ongemerkt. Men went er aan en realiseert zich pas bij een grotere maat dat men ‘uit balans’ is.”

Verschillende oorzaken
Overgewicht is volgens Van Haaren een complex verhaal. “Het gaat om veel meer dan eten en bewegen. Erfelijkheid, aanleg, omgeving, opvoeding en de normen waar je mee opgroeit. Een kind dat regelmatig patat of pizza te eten krijgt, weet niet hoe ongezond dit is. Het valt niet mee om op latere leeftijd of op eigen kracht een eenmaal aangeleerd eet- en beweegpatroon te veranderen. Dat vergt kennis en inzicht, en dat heeft niet iedereen. Voedingsvoorlichting op (basis)scholen zou al een stap in de goede richting zijn. Er zijn veel vooroordelen, aannames en misverstanden over overgewicht en het ‘eigen schuld-dikke bult verhaal’ is in lang niet alle gevallen terecht.”

Geen gemakkelijke oplossing
De zwaarste vorm van overgewicht heet morbide obesitas. “Dit geeft een heel hoog risico op diabetes, hart- en vaatziekten, gewrichtsproblemen, vormen van kanker en vaak ook psychische problemen als gevolg van een negatief zelfbeeld. Het lukt maar weinig mensen om succesvol bijvoorbeeld vijftig kilo af te vallen op eigen kracht. Daar is echt hulp bij nodig van een diëtist, een beweegcoach en een psycholoog. Deze hulp wordt momenteel niet vergoed, en daarom is de maagverkleining voor veel morbide obesen een soort laatste redding. Die ingreep wordt namelijk wel vergoed. Wat velen zich echter onvoldoende realiseren is dat je na deze operatie nooit meer normaal kunt eten! Het lijkt een simpele oplossing, maar dat is het zeker niet.”

Gezonde leefstijl voor een gezond gewicht
Met een gezonde leefstijl kun je overgewicht voorkomen, stoppen of zelfs afvallen. “Kijk kritisch naar je huidige eet- en beweegpatroon en realiseer je waar de valkuilen zitten. Zoek oplossingen die bij je passen en die je lang kunt volhouden. Houd eens een week een eetdagboek bij door alles wat je eet op te schrijven en daarna je calorieverbruik en je eetpatroon vast te stellen. Beweeg zoveel mogelijk. Neem de trap in plaats van de lift. De fiets in plaats van de auto. Liever een lunchwandeling met collega’s dan een boterham achter je bureau. Het is, op de langere termijn, de meest effectieve aanpak tegen overgewicht.”